BUELC ile e-Öğrenme Standartları Üzerine Bir Ropörtaj

Boğaziçi Üniversitesi e-Öğrenme Topluluğu (BUELC) ile e-öğrenme standartları nasıl ortaya çıktı, ne tür standartlar var, kimler geliştiriyor bu standartları ve Türkiye’de standartlara yaklaşımı konuştuk.

BUELC: Bize e-öğrenme standartlarının ortaya çıkış sürecinden bahseder misiniz? Neydi insanları e-öğrenmeyi standartlaştırmaya iten nedenler?
Zehra Doruk: 1990 larda internetin iletişimde önemli bir rol oynamaya başlamasıyla, e-öğrenme teknolojilerinde de bir patlama yaşanmış ve hızlı bir gelişim sürecine girilmiştir. İnternet teknolojileri ile paralel olarak bilgi internette yerini sağlamlaştırırken, eğitim için de bir başvuru nesnesi haline dönüşmeye başlamıştır. E-öğrenme’de internet üzerinden elektronik olarak bilgi aktaran nesnelerin ismi olmuştur.

E-öğrenme sektörü, dünya genelinde her geçen gün hızlı bir şekilde genişlemeye ve gelişmeye devam ediyor. Bu gelişme beraberinde karmaşıklaşan e-öğrenme platformlarını ve araçlarını da beraberinde getiriyor. Dolayısıyla bu gelişmelerin belli standartlar ve spesifikasyonlar çerçevesinde yürütülmesi gerekliliği muhakkak.

BUELC: Peki neyi amaçlıyor e-öğrenme standartları?
Zehra Doruk: Farklı firmalar ve farklı platformlarda geliştirilen içeriklerin ve programların, aynı düzlemde birlikte çalışmasını ve iletişim kurmalarını sağlamak standartların en temel amaçlarındandır diyebiliriz. Örneğin X bir firmadan LMS satın aldınız, e-öğrenme içerik paketlerinizi de Y firmasına hazırlattınız. Hazırlanan içeriklerin LMS ‘inizle iletişim kurabilmesi için aynı dili konuşuyor olmaları gerekir. Bunu da standartlar sağlar.

BUELC: E-öğrenme standartlarını nasıl sınıflandırabiliriz?
Zehra Doruk: Belli başlı üç kategori altında sınıflandırabiliriz e-öğrenme standartlarını. Metadata, pakatleme ve iletişim standartları şeklinde. Metadata standartları e-öğrenme içeriği içerisindeki her türde nesneyi tanımlamak ve etiketlemek için kullanılır. Bir yazımda bunu kütüphanelerdeki kitap etiketlerine benzetmiştim; bir kitabın, hangi salonda, hangi koridorda, hangi rafta olduğunu belirten etiketlere. Metadata standartları sayesinde, e-öğrenme paketinde yer alan bir nesneyi aradığınızda kolayca ulaşabiliyorsunuz.

Paketleme standartları, farklı nesnelerin bir araya getirilip bir içerik oluşturulması sırasında, bu birleştirme işleminin nasıl yapılması gerektiğini tanımlar. Bu tanımlamaya göre, bu içeriğin standart uyumlu bir LMS te çalıştırılabilmesi, yüklenmesi kolaylaşır.

İletişim standartları ise içerikle LMS arasındaki iletişimde kullanılan dili tanımlar. Bu sayede, içeriğin kim tarafından kullanıldığı, ne kadarını izlediği, nerede kaldığı gibi bilgiler LMS ‘e veri olarak taşınır ve raporlamalarda kullanılır.

BUELC: Yaygın e-öğrenme standartlarını kimler geliştiriyor?
Zehra Doruk: E-öğrenme standartları dört ana organizasyon tarafından geliştiriliyor, AICC (Aviation Industry Computer-Based Training Committee); IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) LTSC; IMS (Instructional Management System) Global Learning Consortium ve ADL (Advanced Distributed Learning).

AICC , havacılık endüstrisi için eğitim teknolojileri geliştirmek için oluşturulmuş uluslararası bir organizasyondur. Bu organizasyon temel olarak birlikte işlerlikle ilgili standartlar geliştirmektedir.

IEEE LTSC ; IEEE tarafından oluşturulmuş bir alt birim. Bu birim de eğitim teknolojileri standartları geliştiriyor. İlgi alanları ise eğitim sistemlerinin teknik alt yapısı.

IMS ‘te AICC gibi e-öğrenme materyallerinin birlikte işlerliğine yönelik spesifikasyonlar tanımlıyor. Bu spesifikasyonların yaygınlaşması da bu organizasyonun temel amaçları arasında.

ADL ; Amerika Savunma Bakanlığı (DoD) tarafından desteklenen bir organizasyon. Bugün SCORM olarak bildiğimiz referans modelini onlar tanımlıyorlar. Kurumsal iştiraklerin yanı sıra global ölçekte akademik olarak destekleniyor.

BUELC: Peki SCORM nedir?
Zehra Doruk: SCORM’u nesne tabanlı e-öğrenme yazılımları için bir başvuru modeli olarak tanımlayabiliriz. SCORM, bir e-öğrenme yazılımının yeniden kullanılabilir olması, diğer yazılımlarla birlikte çalışabilmesi, ulaşılabilir olması için geliştirilmiş bir başvuru modelidir. Bu model oluşturulurken ADL; AICC, IMS ve IEEE organizasyonları ile birlikte çalışmıştır. SCORM ile, farklı organizasyonlar tarafından geliştirilen e-öğrenme standartlarının ortak bir modelde birleştirmek amaçlanmıştır.

BUELC: SCORM’u diğer standartlardan farklı kılan nedir? Neden bu kadar çok konuşuluyor?
Zehra Doruk: Diğer standarları ortak bir paydada toplamış olması en önemli neden. Biraz önce de bahsettiğimiz gibi, farklı organizasyonlar tarafından neredeyse birbirini bütünleyen hatta aynı işleri yapan standartlar geliştiriliyordu. Bu da standartlara olan ilginin dağılmasına neden oluyordu. Hepsinin belki de iyi yönlerini toparlayıp bir referans model oluşturmak e-öğrenme sektörü için önemli bir adım olmuştur. Bu amaçla, 1997 yılından bu yana ADL tarafından kurulan geliştirme lab’larında titiz bir çalışma yürütülüyor. �?u anki versiyon SCORM 2004. Güncellemeler ve geliştirmeler tüm dünyadaki kullanıcıların geri bildirimleri ve ihtiyaçları ile şekilleniyor.

Diğer taraftan, SCORM web üzerinden dağıtımı yapılan içerikler için geliştirilmiş bir referans modeldir. Amaç içeriğe ulaşımı ve yeniden kullanımı maksimuma çıkarmak olduğu için; en hızlı dağıtım ve ulaşım yöntemi olarak da web benimsenmiştir. Dolayısıyla günden güne gelişen web teknolojileri ve kullanıcıların ihtiyaçlarıyla şekillenen eğitim teknolojileri ile paralel olarak SCORM da gelişmeye devam edecektir. Bu da SCORM’un daha da fazla karşımıza çıkacağı anlamına geliyor.

BUELC: E-Öğrenme standartları bize e-öğrenme içeriğini nasıl hazırlamamız gerektiği konusunda neler söylüyor? Kaliteli bir içeriği tanımlayan bir standart var mıdır?
Zehra Doruk: Maalesef. Standartların ve spesifikasyonların tamamı, SCORM başta olmak üzere, tamamen teknik konulardan bahseder. LMS (eğitim yönetim sistemleri) nasıl bir teknik yapıya sahip olmalı, kullanıcı hareketlerini nasıl takip etmeli, oluşturulan içerikler nasıl birleştirilmeli, nasıl paketlenmeli, içerikler nasıl etiketlenmeli vs. Standartlaştırmanın temel amacı, e-öğrenme sektöründe hizmet veren farklı şirketler tarafından hazırlanan içeriklerin ve platformların birlikte çalışabilir olmaları ve bu hizmetten faydalanmak isteyen kurumların/kişilerin tercihlerini yaparken teknik konularla oyalanmadan eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak ürünlere yönelmelerinin sağlanması.

E-öğrenme’de kalite ile ilgili bir standart yok ama sertifikasyonlar mevcut. Bu konu ile ilgili olarak çalışmalar yapan en önemli organizasyon da ASTD ( American Society for Training & Development) . ASTD tarafından verilen e-öğrenme yazılımları sertifika programı, asenkron web tabanlı eğitimlerde öğretim tasarımı ve kullanılabilirlik kavramlarını irdelemektedir.

BUELC: E-öğrenme standartlarının Türkiye’deki yerinden bahseder misiniz?
Zehra Doruk: Standartlar artık, Dünya genelinde e-öğrenme sektörünün vazgeçilmez kavramlarından birisi. Dolayısıyla Türkiye’de de durum çok farklı değil. Bu konu ile ilgili çalışmalar yapan bütün kurumlar standartlar konusunda titiz davranmak zorundalar. Mesela, en octa olarak biz, e-öğrenme ihtiyacında olan şirketlere hem eğitim yönetim sistemi desteği hem de içerik desteği veriyoruz. Kullandığımız eğitim yönetim sistemi şimdiye kadar AICC uyumlu bir sistemdi. SCORM ‘un gelişimine kayıtsız kalmadık. Artık eğitim yönetim sistemimiz ABlms 4.0, SCORM 2004 ile de uyumlu. Bu ne demek, eğitim yönetim sistemimizi satın alan bir kullanıcı SCORM uyumlu bir içeriği bu sistemle entegre bir şekilde gönül rahatlığı ile kullanabilecek. Aynı şekilde ürettiğimiz içeriklerin de standartlarla uyumlu olması sayesinde, kullanıcılarımız kullandıkları LMS ‘e bağımlı kalmadan bizden içerik desteği alabiliyorlar.